Plan urządzeniowo-rolny gminy jest opracowaniem planistycznym, rozwijającym zagadnienia uznane za priorytetowe w opracowaniach strategicznych. W szczególności obejmuje problematykę związaną z rolnictwem, a także ochroną środowiska naturalnego oraz z turystyką i rekreacją. Plan zawiera analizę stanu istniejącego rolniczej przestrzeni produkcyjnej oraz problematykę, która na nią pośrednio lub bezpośrednio oddziałuje. Zarazem wskazuje na potrzeby przeprowadzenia prac urządzeniowo-rolnych, których realizacja przyczyni się do zwiększenia efektywności produkcji rolnej, leśnej i usługowo-produkcyjnej. Wskazuje również możliwości zachowania i ochrony walorów przyrodniczo-kulturowych.

Za prace urządzeniowo-rolne uznaje się zabiegi techniczne i organizacyjne, uwzględniające uwarunkowania przyrodnicze, ekonomiczne i społeczne, które mają na celu dostosowanie struktury przestrzennej danego obszaru dla potrzeb racjonalnego wykorzystania rolniczej przestrzeni produkcyjnej, tj. tą część terenów wiejskich, która bezpośrednio jest związana z produkcją rolniczą.

Podstawowe dokumenty regulujące zagadnienia planowania przestrzennego na poziomie lokalnym, tj. studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin (a od 2023 roku plany ogólne gminy) oraz gminne miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego odnoszą się przede wszystkim do organizacji przestrzennej terenów przeznaczanych na cele inwestycyjne. Plany urządzeniowo-rolne gmin w sposób kompleksowy charakteryzują przestrzeń wiejską.

Celem planu urządzeniowo-rolnego jest przedstawienie takich rozwiązań, które przyczyniłyby się do wszechstronnego rozwoju wsi i gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia oraz pracy ludności, ochrony, a także kształtowania środowiska przyrodniczego wsi. Zawarte w nim ustalenia i zabiegi urządzeniowo-rolne dla obszarów wiejskich gmin powinny być pomocne i wykorzystane przez Gminy w zakresie przygotowania własnych opracowań programowych, planistycznych i projektowych czy tworzenia budżetów gminnych na poszczególne lata.

Plany urządzeniowo-rolne gmin finansowane są w 100% z budżetu województwa, a wykonywane - jako zadanie własne Marszałka Województwa przy pomocy Geodety Województwa. Wykonawcą opracowania jest Mazowieckie Biuro Geodezji Terenów Rolnych. Sporządzanie planów urządzeniowo-rolnych gmin zostało umocowane również w ustawie z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, która pozwala Gminom na uchwalanie programów gospodarczych, do których zalicza się plan urządzeniowo - rolny gminy.

Istotnym problemem, nie tylko w województwie mazowieckim, jest występujące od lat zjawisko niekontrolowanego rozprzestrzeniania się zabudowy (głównie mieszkaniowej). Szacuje się, że obecnie miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obowiązują na obszarach stanowiących zaledwie ok. 30% powierzchni regionu. Realizacja znacznej części inwestycji na podstawie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu powoduje rozpraszanie zabudowy, co skutkuje m. in. wzrostem kosztów uzbrojenia terenów mieszkaniowych. Nagminne obudowywanie dróg, powoduje pogorszenie warunków komunikacyjnych. Presja zabudowy mieszkaniowej na tereny prawnie chronione negatywnie wpływa na środowisko, a rozproszona zabudowa zmienia krajobraz, tworząc mozaikę przeplatających się terenów zurbanizowanych z terenami rolniczymi i leśnymi. Rośnie skala niekorzystnych zmian w strukturze użytkowania gruntów. Niepokoi zwłaszcza zjawisko jakim jest przeznaczanie gleb najwyższych klas na cele nierolnicze. Kontynuacja tego trendu może trwale obniżyć potencjał produkcyjny rolnictwa regionu.

Proces realizacji planów urządzeniowo-rolnych:

1. Plany urządzeniowo-rolne gmin realizowane są na indywidualny wniosek Gminy do Marszałka Województwa.

2. Wykonanie jednego planu urządzeniowo-rolnego gminy zajmuje średnio od 1 do 1,5 roku.

3. Szacunkowe koszty wykonania planu urządzeniowo-rolnego dla typowej (średniej powierzchni) gminy to ok. 300 tys. zł.

W latach 2020-2024 Mazowieckie Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych opracowało plany urządzeniowo-rolne dla:

1. gminy Gzy (powiat pułtuski) - w 2020 roku;

   

2. gminy Olszanka (powiat łosicki) - w 2021 roku;

   

3. gminy Zawidz (powiat sierpecki) - w 2021 roku;

   

4. gminy Świercze (powiat pułtuski) - w 2022 roku;

   

5. gminy Tczów (powiat zwoleński) - w 2022 roku.

   

6. gminy Czerwińsk n/Wisłą (powiat płoński) - w 2023 roku.

   

7. gminy Promna (powiat białobrzeski) - w 2023 roku.

   

8. gminy Czernice Borowe (powiat przasnyski) - w 2024 roku.

   

9. gminy Bulkowo (powiat płocki) - w 2024 roku.

   

W roku 2025 Mazowieckie Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych opracowuje plany urządzeniowo-rolne dla:

1. gmina Dzierzążnia (powiat płoński)

2. gmina Wyszogród (powiat płocki)

3. gmina Przasnysz (powiat przasnyszki)

4. gmina Mokobody (powiat siedlecki)